JWST, Evren 730 Milyon Yaşındayken Meydana Gelen En Eski Süpernovayı Tespit Etti

James Webb Uzay Teleskobu (JWST), Büyük Patlama’dan yalnızca yaklaşık 730 milyon yıl sonra gerçekleşen bir süpernovanın ışığını tespit ederek, evrenin 1.8 milyar yıllık dönemine tarihlenen önceki kayıttan daha eski bir süpernova tespit etmiş oldu.

Araştırmacılar, gözlemlenen ışığın bir gama ışını patlamasının ardından gelen süpernova kaynaklı olduğunu doğruladı. Ekip lideri Andrew Levan, “Sadece Webb bu ışığın çöken büyük kütleli bir yıldızdan geldiğini doğrudan gösterebilirdi” diyerek teleskobun hassasiyetine dikkat çekti. Aynı açıklamada Levan, bu tespitin evrenin henüz ilk %5’lik döneminde bile tekil yıldızları inceleyebilme kapasitesine işaret ettiğini belirtiyor.

Süpernovalar, büyük kütleli yıldızların çekirdeklerinin çökmesi veya beyaz cücelerin kritik kütleyi aşarak kararsız hâle gelmesiyle ortaya çıkan son derece parlak patlamalardır. Patlama sırasında yıldız, çevresine yüksek hızlarda büyük miktarda madde ve enerji fırlatır; bu süreç ağır elementlerin galaksiler arası ortama taşınmasında temel rol oynar.

Bu olayın belirlenmesini sağlayan işaret ise uzun süreli bir gama ışını patlaması oldu. Uzun GRB’ler, büyük kütleli yıldızların yakıtı tükendiğinde çekirdeklerinin çökmesiyle ilişkilidir. Çöküş sırasında yıldızın iç katmanları geri teper ve bu geri tepme, dış katmanlara doğru ilerleyen güçlü bir şok dalgası oluşturur. Bu süreç, ışık hızına yakın hızlarda fırlatılan relativistik madde akımlarının ortaya çıkmasına neden olur ve gözlemlenen gama ışını parlamalarını üretir. Bu nedenle erken evrende böyle bir GRB’nin tespit edilmesi, o dönemin yıldızlarının kütle, ömür ve metal içeriği hakkında önemli bilgiler sunuyor. Ayrıca bu süreç, sıkça gördüğümüz, yıldızın kutuplarından dışarı doğru fışkıran yüksek hızlı akımları gösteren temsili görsellerin kaynağını oluşturur.

Keşif, reionizasyon Çağı olarak bilinen döneme ait bir süpernovanın gözlemlenmesini mümkün kılması bakımından dikkat çekici. O dönemde yıldızların daha büyük kütleli, daha kısa ömürlü ve düşük metal içerikli olduğu biliniyor. JWST verileri, süpernovanın bu özelliklerle uyumlu olduğunu gösteriyor.

Araştırmacılar, ilerleyen gözlem dönemlerinde süpernovaya ev sahipliği yapan galaksiyi daha ayrıntılı inceleyerek kaynak ışığın bileşenlerini netleştirmeyi hedefliyor. Bu çalışma, JWST’nin erken evren yıldızlarının ölüm süreçlerini araştırmada kritik rol oynayacağını bir kez daha ortaya koyuyor.

Kaynak: https://www.universetoday.com/articles/the-jwst-just-identified-a-supernova-from-only-730-million-years-after-the-big-bang